Teknopark Kazanç İstisnası Nasıl Hesaplanır?

Teknopark kazanç istisnası, teknoloji geliştirme bölgesinde faaliyet gösteren şirketin münhasıran bölgede yürüttüğü yazılım, tasarım ve Ar-Ge faaliyetlerinden elde ettiği kazancın gelir veya kurumlar vergisinden istisna tutulmasıdır. Dayanağı 4691 sayılı Kanunun geçici 2. maddesidir ve istisna 31 Aralık 2028'e kadar geçerlidir.

İstisna bir oran değil, bir kazanç tutarı üzerine kuruludur. Bu yüzden hesabın doğruluğu, yıl boyunca tutulan kayıtların ne kadar ayrıştırılmış olduğuna bağlıdır. Bu yazıda hesabı adım adım ve uygulamada en çok hata yapılan noktalarla birlikte anlatıyoruz.

İstisna Hangi Kazanca Uygulanır?

İstisnadan yararlanabilmek için kazancın üç şartı birlikte taşıması gerekir:

1. Faaliyet bölge içinde yürütülmüş olmalıdır.
2. Faaliyet yönetici şirketin onayladığı bir yazılım, tasarım veya Ar-Ge projesi kapsamında olmalıdır.
3. Kazanç bu projenin sonucunda ortaya çıkan ürünün veya hizmetin satışından doğmalıdır.

Bu şartları taşımayan gelirler genel hükümlere göre vergilendirilir. Bölge dışında verilen danışmanlık, donanım satışı, ticari mal satışı ve bölge dışında yürütülen projeler bunların başında gelir.

Gayrimaddi hakların satışı, devri veya kiralanmasından elde edilen kazanç için ayrıca bir şart vardır: hakkın Ar-Ge faaliyeti sonucunda elde edilmiş olması ve ilgili mevzuata göre tescil, kayıt veya bildirim yapılması. Bu konuyu ticarileşme şartı yazısında ayrıca anlatıyoruz.

Hesap Adım Adım Nasıl Yapılır?

İstisna kazanç, istisna kapsamındaki hasılattan bu hasılatı elde etmek için yapılan giderlerin düşülmesiyle bulunur.

1. Hasılat ayrılır. Satış faturaları proje kodu ile kaydedilir; istisna kapsamındaki satışlar ayrı gelir hesaplarında izlenir.
2. Doğrudan giderler ayrılır. Projede çalışan personelin ücretleri, projeye özgü lisans ve bulut giderleri, bölgedeki ofis kirası gibi doğrudan ilişkilendirilebilen giderler ilgili projeye yazılır.
3. Ortak giderler dağıtılır. Muhasebe, genel yönetim, ortak kullanılan yazılımlar ve finansman giderleri gibi iki faaliyeti birlikte ilgilendiren giderler bir dağıtım anahtarıyla bölüştürülür.
4. Kazanç bulunur. İstisna kapsamındaki hasılattan doğrudan ve dağıtılan ortak giderler düşülür; kalan tutar istisna kazançtır.
5. Beyannameye işlenir. İstisna kazanç geçici vergi ve kurumlar vergisi beyannamelerinde ilgili satırda gösterilir, ticari kazançtan düşülür.

Basit Bir Örnek

Bu örnekte 3.500.000 TL istisna kazançtır ve vergilendirilmez. Bölge dışı kazanç olan 700.000 TL genel hükümlere göre vergilendirilir. Tutarlar yalnız hesabın yapısını göstermek içindir.

Ortak Giderler Nasıl Dağıtılır?

Kanun belirli bir dağıtım anahtarı öngörmez; anahtarın makul, tutarlı ve belgeye dayalı olması beklenir. Uygulamada en çok kullanılan anahtarlar şunlardır:

• Hasılat oranı: Ortak gider, istisna kapsamındaki ve dışındaki hasılatın toplam hasılata oranına göre bölünür. Basittir ama personel yoğunluğu farklı işlerde gerçeği yansıtmayabilir.
• Personel ve çalışma süresi oranı: Ortak gider, bölge içi ve dışı işlerde çalışan personelin süresine göre bölünür. Yazılım şirketlerinde giderlerin çoğu personelden oluştuğu için genellikle bu anahtar tercih edilir.
• Alan veya kullanım oranı: Kira ve ofis giderleri gibi kalemlerde kullanılan alana göre dağıtım yapılır.

Seçilen anahtarı yıl başında belirliyor, dönem içinde değiştirmiyor ve hesap tablosunu dosyada saklıyoruz. Ortak giderlere ait KDV'nin de aynı anahtarla izlenmesi, KDV istisnası olan satışlarda yüklenilen verginin doğru ayrılmasını kolaylaştırır.

Geçici Vergi Döneminde İstisna Nasıl Uygulanır?

İstisna yalnız yıl sonunda değil, geçici vergi dönemlerinde de matrahtan düşülür. Bu nedenle ayrımın her ay kayıtlarda yapılması gerekir; yıl sonunda geriye dönük ayrım yapmak hem zordur hem de inceleme riskini artırır.

Geçici vergi döneminde yaptığımız kontrol sırası şöyledir:

1. Dönemin satış faturalarında proje kodu ve istisna açıklaması kontrol edilir.
2. Dönemin personel giderleri puantajla karşılaştırılır; bölge dışı süreler ayrılır.
3. Ortak giderler yıl başında belirlenen anahtarla dağıtılır.
4. İstisna kazanç dönem sonu mizanından hesaplanır ve beyannameye aktarılır.

Zarar Edilirse Ne Olur?

İstisna kapsamındaki faaliyetten zarar edilirse bu zarar, istisna dışı faaliyetlerin kazancından indirilemez. Örneğin bölge içi projeler zarar ederken bölge dışı danışmanlık kâr ediyorsa, iki sonuç birbirine mahsup edilmez. Bu kural, yeni kurulan ve ilk yıllarında zarar eden teknopark şirketleri için özellikle önemlidir.

Girişim Sermayesi Yükümlülüğü

4691 sayılı Kanunun ek 3. maddesine göre yıllık beyannamede istisna edilen kazancı belirli bir eşiği aşan mükellefler, bu tutarın bir yüzdesini pasifte geçici bir hesaba aktarır. Aktarılan tutar aynı yılın sonuna kadar girişim sermayesi yatırım fonu paylarına, girişim sermayesi yatırım ortaklıklarına veya kuluçka merkezlerindeki girişimcilere sermaye olarak kullanılmalıdır.

Kanundaki temel eşik ve oran Cumhurbaşkanı kararıyla değiştirilebilir ve 2026'dan itibaren ayrı bir kararla güncellenmiştir. Yükümlülük yerine getirilmezse aktarılmayan tutarın yüzde yirmisi o yıl istisnaya konu edilemez. Bu yüzden istisna kazancı yüksek olan şirketlerde güncel eşiği yıl ortasında kontrol ediyor, yatırım planını yıl sonundan önce yapıyoruz.

En Sık Yapılan Hatalar

• Proje kodu olmayan faturalar. Satışın hangi projeye ait olduğu belgelenemezse istisna tartışmalı hale gelir.
• Yıl sonunda yapılan ayrım. Ayrım dönem içinde yapılmazsa geçici vergi matrahları yanlış hesaplanır.
• Bölge dışı çalışan personelin giderleri. Bölge dışında yürütülen işin giderleri bölge içi projeye yazılmamalıdır.
• Bakım, destek ve donanım gelirleri. Bunlar çoğu durumda istisna kapsamında değildir ve ayrı hesaplarda izlenmelidir.
• Bölgeden çıkış sonrası satışlar. Bölgeden ayrıldıktan sonra yapılan satıştan doğan kazanç istisna kapsamına girmez.

Sonuç

Teknopark kazanç istisnasının hesabı tek bir formülden çok, yıl boyunca tutulan ayrıştırılmış kayıtlara dayanır. Hasılatın proje koduyla kaydedilmesi, giderlerin bölge içi ve dışı olarak ayrılması ve ortak giderler için tutarlı bir anahtar kullanılması, hem doğru vergi hem de olası bir incelemede açıklanabilir bir hesap sağlar.

Teknoparktaki firmalar için bu ayrımı her ay nasıl yürüttüğümüzü teknopark muhasebesi sayfasında anlatıyoruz. Diğer teşviklerin özeti için teşvikler rehberine bakabilirsiniz.